Ad Banner



4mei 2021

Ravensbrück, concentratiekamp voor vrouwen

Winterappel door de Tsjechische gevangene Nina Jirsíková, 1942. Uit: Sarah Helm, Ravensbrück Geschiedenis van het concentratiekamp voor vrouwen, Ambo/Anthos 2015


Rondom PASEN 2021

Een Goede week die gesmoord werd in een politieke ‘Judaskus’

‘De mannen namen de benen, de vrouwen bleven bij Jezus’, kopte de Volkskrant op Goede Vrijdag, 2 april 2021. Na een doorwaakte nacht vanwege Omzigtgate, was dit een opkikker. ‘Drie Maria’s zaten bij het kruis toen Jezus stierf, en een van hen – Maria Magdalena- ontmoette Jezus als eerste na zijn opstanding. Vrouwen dóén ertoe in de door en door masculiene bijbel’, lezen we verder. FemArt moest terugdenken aan de geruchtmakende tentoonstelling die zij in 2013 maakte in het Bijbels Museum, Amsterdam: Divine Surprise! Het vrouwelijke in God. Deze tentoonstelling maakte samen met de catalogus haarfijn duidelijk hoe de vrouwenhaat in de Bijbel terecht is gekomen. (Voor meer info: zie onder FemArtExposities) Ook via de Bijbel (OT én NT) wordt politiek bedreven.

Rini Hurkmans, Pietà 1995, 1995, z/w fotografie, 180x130 cm; Oplage 2+1 AP, 1-2 Collectie Reyn van der Lugt, Rotterdam; 2-2 Collectie Huis Marseille, Amsterdam ©/Courtesy the artist
Rini Hurkmans, Homeland Part 1V Pietà, 2005, z/w fotografie, 124x155cm, Stedelijk Museum, Amsterdam, objectnr 033.2014 ©/Courtesy the artist

Om Pasen op FemArtwijze te vieren, kozen we twee Pietà’s van de kunstenares Rini Hurkmans (Deurne 1954). We kozen haar niet toevallig. Ook Hurkmans verbindt haar werk met politiek. Tussen 1993 en 2009 maakte zij een serie zelfportretten die in vorm en inhoud refereert aan de Pietà van Michelangelo - een beeld van de Maagd Maria met het levenloze lichaam van Jezus op haar schoot; (dat.1498-99, loc. Sint Pieterbasiliek, Rome). Hurkmans besloot tot de serie na het zien van een persfoto van de aanval op de Pietà van Michelangelo in 1972 - waarbij de linkeronderarm en hand van Maria zwaar beschadigd werden. Daardoor was het gebaar waarmee zij de toeschouwer uitnodigt tot deelname aan het verdriet te niet gedaan. Dat raakte Rini Hurkmans diep. In haar serie Pietà’s figureert zijzelf als Maria op wisselende locaties, met telkens een ander (betekenisvol) voorwerp op haar schoot. Net als bij Michelangelo komen ook hier verlies, verdriet en compassie samen.

Door de eigentijdse vorm plaatst Rini Hurkmans de Pietà pal voor onze neus. ’t Is onmogelijk om nog weg te kijken.


Rini Hurkmans, Dear Son 1, 2004, video still c-print uit serie van 7, uit videofilm Dear Son, 42x52 cm, Stedelijk Museum, Amsterdam, object nr 035.2014 ©/Courtesy the artist
Rini Hurkmans, Dear Son 7, 2005, video still, c-print, uit serie van 7, uit videofilm Dear Son, 42x52 cm, Stedelijk Museum, Amsterdam, object nr 100.2014 ©/Courtesy the artist

Vanaf het begin van haar carrière houdt de kunstenares zich bezig met ‘afwezigheid’, ‘verlies’, ‘vervreemding’ en gerelateerde concepten als ‘veiligheid’, ‘zekerheid’, ‘compassie’. Verwant qua thematiek aan de Pieta’s is de videofilm Dear Son. Hierin zien we een zittende vrouw die onafgebroken een wit overhemd op haar schoot opvouwt. De positie van de vrouw blijft dezelfde, terwijl de kleuren van de omgeving en de kleding veranderen. Ook zijn de patronen op de kleding uit verschillende tijden en verschillende werelddelen.

Tijdens de film hoor je een vrouwenstem een brief voorlezen aan haar dode zoon. Een ontroerend politiek statement.

Intussen naderen we Pasen, is het Pasen en is Pasen alweer voorbij. De wereld is er niet beter op geworden.

www.rinihurkmans.com


ACHT MAART 2021

KIES VOOR UITDAGING!

Vrouwen streven al zolang ik me kan herinneren voor gelijke kansen in een genderneutrale wereld. Wij, van FemArtMuseum, doen dat sinds 2008 voor kunstenaressen in binnen- en buitenland – toen en nu. Internationale Vrouwendag steunt ons, vrouwen, daarin. De organisatie achter deze feestelijke dag bedenkt ieder jaar een thema dat de ongelijkheid extra belicht. Vorig jaar was dat EachFor Equal, dit jaar is gekozen voor ChooseTo Challenge: KiesVoorUitdaging. Met dit thema daagt ze ons uit om niet af te wachten tot we ‘samen sterk’ zijn, maar om als individu tot positieve actie over te gaan. Onder de wat omfloerste tekst van de organisatie hoor ik de roep: maak voor jezelf je standpunt duidelijk en draag die uit. Benoem de genderongelijkheid tussen man en vrouw als ONGELIJKHEID; vier vrouwelijke overwinningen en verspreid deze wereldwijd. Ook klinkt teleurstelling door: er is geen gezamenlijkheid, niet onder mannen en vrouwen, niet onder vrouwen onderling.

JIJ, DOE WAT EN WEL NU!

Hoor ik het goed? Ik denk het wel. Helaas. Waar komen anders al die haatdragende teksten in de media over vrouwelijke politici-met-ambitie vandaan? De voedingsbodem voor zoveel vunzigheid ligt gewoon in Nederland.

Agaath Witteman, vz Bestuur FemArtMuseum.nl


The Radium Portrait

 

Joyce Overheul, The Radium Portrait 1,
2020, 37,5 x 50 cm zonder frame, met radium beschilderde wijzers op papier;
courtesy Joyce Overheul

Een portret van Grace Fryer(1899-1933), een van The Radium Girls. Een kunstwerk van Joyce Overheul(Den Bosch 1989).

The Radium Girls is een groep vrouwen uit medio jaren '20 uit de VS die in fabrieken wijzers en wijzerplaten beschilderde met radioactieve verf. Om sneller te kunnen werken, werd hun verteld dat ze hun penselen moesten punten tussen hun lippen, waardoor ze uiteindelijk dodelijke hoeveelheden radium binnenkregen. De vrouwen wisten niet van het gif, de fabrieken zelf echter wel...Gaandeweg begonnen sommige vrouwen zelfs te gloeien in het donker, net als de wijzers die ze moesten beschilderen. En net als de vrouwen, gloeit dit portret in het donker.

The Radium Portrait, schijnsel van radioactieve wijzers (l) en The Radium Portrait in het donker (r); courtesy Joyce Overheul

Grace Fryer is één van de vrouwen die -uiteindelijk met succes- een rechtzaak aanspande tegen haar werkgever, wat tot op de dag van vandaag heeft bijgedragen aan verbeterde arbeidsomstandigheden van velen van ons. Het portret is opgebouwd uit talloze wijzers met radiumverf uit de periode 1920- 1970.

Vervolg>>


4 mei 2020


Durf te durven

Durf te praten
Voor hen die de stem niet hadden
Stille helden waren

Durf te geloven
In vrijheid
En samen

Durf te hopen
Voor hen die de hoop nooit opgaven
Voor de toekomst

Durf jij twee minuten stil te zijn?
Dan durf ik te luisteren
Lieve Metzlar 16 jaar, Leiden

Annette Rosen-Apotheker, Zij Zijn Niet Teruggekomen, 2014, keramiek, coll. Joods Cultureel
Kwartier, Amsterdam, in bruikleen van de kunstenares, ©jck

Annette Rosen-Apotheker (1953) maakte 201 vazen uit klei en gaf ze de gekleurde strepen van de gevangeniskleding van Auschwitz. Zij Zijn Niet Teruggekomen heet haar kunstwerk. Het zijn de woorden die haar moeder vroeger gebruikte als ze het over haar vermoorde familieleden had: 201 in totaal.
‘Haar moeder sprak nooit over de oorlog, maar Annette kwam er zelf na onderzoek achter hoeveel familieleden er waren vermoord: haar grootmoeder, oom, tante en hun gezinnen. Ze maakte voor elk familielid een vaas. Toen ze die vazen bij elkaar zag staan, moest ze heel erg huilen’, vertelt Irene Faber.
Irene Faber was conservator van de tentoonstelling Kunst Om Niet te Vergeten, Joods Cultureel Kwartier, 2018. Dit kunstwerk was daar een onderdeel van.
(Het JoodsCultureel Kwartier is momenteel gesloten, maar het Joods Virtueel Kwartier is open)   
www.jck.nl


Pasen.

Ook al leven we in tijden waarin de angst voor ziekte, lijden en dood overheerst, het optimistische feest van de Herrijzenis, van de ontwakende natuur, het nieuwe leven gaat gewoon door.

FemArt is naarstig op zoek gegaan naar een ‘Christus aan het Kruis’van een vrouwelijke kunstenaar. We vonden niets. Wel zagen we zangeres Madonna aan een kruis hangen als decor van haar performance. De zoektocht leverde echter wel drie boeiende  vrouwen op die zich hadden toegelegd op thema’s rondom de kruisiging: ‘Het Laatste avondmaal’, ‘Maria met de gestorven Christus op haar schoot’ en de ‘Man van Smarten’. De vrouwen zijn: Plautilla Nelli (L’Ultima Cena ca 1568), Raquel Forner (Retablo de Dolor 1944) en Rini Hurkmans (Pietà 1995) Laten we eerst eens kijken naar het Altaar van het Lijden van de Argentijnse Raquel Forner.


Raquel Forner, Retablo de Dolor, 1944,
olieverf op doek, 152 x 87 cm,
Buenos Aires, Museo Nacional de Bellas Artes

In een koudgroen landschap staat een Jeroen Bosch-achtig boommonster met een soort van lijkwade. Op het doek zien we de afbeelding van een vrouw, de doorboorde handen samengebonden en gekruist als op een middeleeuwse houtsnede van de ‘Man van Smarten’.

Zoals te verwachten was ondervond Retablo de dolor veel weerstand.

Raquel Forner (1902-1988) beschouwde ieder mens die lijdt door de schuld van anderen als een symbool van het altijd voortdurende lijden om ons heen. ‘Vooral de Spaanse burgeroorlog heeft me aan het denken gezet’, licht ze toe, ‘die oorlog was voor mij het bewijs dat er van een verlossing geen sprake kan zijn zolang wij die cirkel van geweld in onze eigen tijd niet doorbreken en stoppen.’
Zoals meer kunstenaars  rond de Tweede Wereldoorlog voelde Forner de behoefte om via ‘de lijdende Christus’ naar ‘de lijdende mens’ te verwijzen. Die lijdende mens is voor haar de lijdende vrouw. Heel begrijpelijk. Als vrouw had zij meer dan anderen oog voor het grote aandeel van vrouwen in de ellende van de oorlog.
Juist die bijzonderheid maakt dit werk van de Argentijnse schilderes tot een monument binnen de christelijke kunst van de 20ste eeuw.

Literatuur: Jan van Laarhoven, De beeldtaal van de christelijke kunst: geschiedenis van de iconografie, Nijmegen 1992 (SUN).
Lees ook het artikel van Jan van Laarhoven over Raquel Forner en haar Retablo -->

*Niki de Saint Phalle Een ode aan de vrouw

Te zien in Museum Beelden aan Zee, Scheveningen 05.10.2019 – 01.03.2020

Niki de Saint Phalle (1930-2002) in haar atelier, Parijs ca 1963

In Museum Beelden aan Zee aan het Noordzeestrand in Scheveningen zijn vanaf 5 oktober de wereldberoemde Nana’s van de Franse kunstenares Niki de Saint Phalle te bewonderen: kleurrijke, uitbundig vrolijke vrouwenfiguren in badpakken met uitpuilende borsten en billen. Zij gaan dansend, springend en bruisend van energie door het leven. Halverwege de jaren zestig van de 20ste eeuw zorgden de Nana’s voor veel ophef in de wereld van de moderne kunst. Niki de Saint Phalle trok er zich niets van aan. ‘ Ik maak voor mensen. Ik wil dat ze ervan genieten, dat ze erop en erin klimmen en dat ze het gevoel hebben er deel van uit te maken.’

Nana is tijdloos. Zij is Eva, Venus, zij is alle vrouwen ter wereld van vroeger en nu. Niki de Saint Phalle heeft met Nana een iconisch vrouwbeeld geschapen. Zelfbewust en onafhankelijk dragen de Nana’s een actuele boodschap uit.

Museum Beelden aan Zee toont de ontwikkeling van de Nana’s vanaf 1965 aan de hand van bruiklenen uit gerenommeerde, internationale museumcollecties. www.beeldenaanzee.nl>niki-de-saint-phalle


Suze Robertson (Den Haag 1855- Den Haag 1922), een vrouw die al tijdens haar leven de ‘evenknie van Vincent Van Gogh’ werd genoemd. Charley Toorop beschouwde haar zelfs als ‘de belangrijkste kunstenares van de 19e eeuw’. Deze in Nederland weinig zichtbare kunstenares is nog tot 26.01.2020 te zien in >>
*het Vincent van GoghHuis te Zundert in de tentoonstelling: Suze Robertson en Marenne Welten – Naast van Gogh;                                               
*het Stedelijk Museum Breda in de tentoonstelling: De heks van Dongen.
Net als Van Gogh heeft Robertson in Brabant het boerenleven vastgelegd.

Suze Robertson, Zelfportret, 1890,
olieverf op paneel, 50x40cm,
coll. Kunstmuseum Den Haag
Boerenvrouw aardappels schillend,
> 1875/1922  olieverf op paneel,
26.2x21cm, Rijksmuseum.
Pietje met goud, 1895-8,
olieverf op doek,.  afm. Onbekend,
in particulier bezit

Op beide tentoonstellingen wordt Robertsons werk gespiegeld aan het eigentijdse werk van Marenne Welten (1959). Weltens indringende portretten van kolonisten en de oorspronkelijke inwoners van de VS tonen dezelfde expressie en diepgang als de Brabantse figuren van Robertson.
Zie ook:
www.stedelijkmuseumbreda.nl/tentoonstelling/de-heks-van-dongen;
www.vangoghbrabant.com/heks-van-dongen/zien;
www.museumtijdschrift.nl/tentoonstellingen/suze-robertson-marenne-welten-naast-van-gogh/

International Documentary Film Festival Amsterdam 

20 november – 1 december 2019

De 32ste editie van IDFA telt het hoogste percentage vrouwelijke filmmakers ooit. Voor de speciale wegwijzer ‘It’s a Woman’s World’ heeft IDFA 46 titels geselecteerd die het vrouw-zijn in de wereld van vandaag onderzoeken; van het vechten tegen stereotypen tot bonding en familierollen.


28 november a.s. bepaalt WomenInc . de programmering in het Tuschinski Theater te Amsterdam. Vijf door vrouwen gemaakte documentaires (over vrouwen) worden achter elkaar vertoond met een randprogrammering - verzorgd door WomenInc. Zie voor meer informatie:

www.idfa.nl/itsawomansworld  

De Biënnale Venetië 2019 – was te zien tot 14.11.2019

Al eerder berichtten we over de Nederlandse bijdrage in het Gerrit Rietveldpaviljoen: The Measurement of Presence - een tentoonstelling van Iris Kensmil (1970) en Remy Jungerman(1959). Na Iris Kensmil, nuRemy Jungerman. Lees verder


MARIA LASSNIG

Ways of Being, tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam. Was te zien tot en met 11.08.2019.

Maria Lassnig, Dame mit Hirn (Dame met Hersens),
ca 1990-1999 ©Maria Lassnig Foundation

De Oostenrijkse Maria Lassnig (1919-2014) noemde haar zelfportretten ‘Körperbewusstseinsbilder’ of ‘body awareness’ schilderijen. Bijzonder is dat ze op deze schilderijen alleen die delen van haar lichaam afbeeldde die ze al werkend voelde.

‘De enige ware realiteit zijn mijn gewaarwordingen, zoals die zich voordoen binnen de grenzen van mijn lijf.’

In Ways of Being   (Manieren van Zijn) zien we meer dan 200 kunstwerken, met belangrijke stukken zoals Du oder Ich, Woman Power, Krankenhaus, Dame mit Hirn  en haar laatste zelfportret Selbstporträt mit Pinsel. De titels zeggen het al: ook de maatschappelijke positie van de vrouw had haar aandacht. Een absolute must.


Met dank aan: See all This, Kunstmagazine.

STRIJD! – 100 jaar vrouwenkiesrecht
Een tentoonstelling die met schilderijen, vaandels, foto’s, cartoons en documenten laat zien hoe dit recht werd bevochten.

Van 20.04.2019 t/m 15.09.2019
in het Groninger Museum

Op 28 september 2019 is het precies 100 jaar geleden dat Nederlandse vrouwen actief kiesrecht verkregen. Aletta Jacobs speelde een belangrijke rol in de strijd die daaraan vooraf ging, samen met Annette Versluys-Poelman, Cato Pekelharing-Doijer, Wilhelmina Drucker en Clara Wichmann.

V.l.n.r.: Aletta Jacobs, Annette Versluys-Poelman, Cato Pekelharing-Doijer, Clara Wichmann, Wilhelmina Drucker

Op initiatief van het Groninger Museum en de Verhalen van Groningen bundelen organisaties in Groningen, klein en groot, hun krachten om van 2019 een fantastisch themajaar te maken. Een grote tentoonstelling in het Groninger Museum over 100 jaar vrouwenkiesrecht staat aan de basis van deze samenwerking. Er zijn tal van activiteiten waarbij verleden, heden en toekomst samenkomen. Geschiedenis, kunst, theater, wetenschap en activisme staan op het programma.

Meer weten? -->www.groningermuseum.nl


Vrijheid - de vijftig Nederlandse kernkunstwerken vanaf 1968 in Museum de Fundatie, Zwolle. Nog te zien t/m 12.05.2019

Marlene Dumas, Naomi, 1995, olie op doek,
51 1/5 x 39 2/5, in 130 x 100 cm,
Stedelijk Museum, Amsterdam;
nu tijdelijk in Museum de Fundatie, Zwolle

Criticus en gastcurator Hans den Hartog Jager: ‘ Dit overzicht van de vijftig cruciale werken van de afgelopen vijf decennia is een eigenzinnige, bewust provocerende liefdesverklaring aan de Nederlandse kunst’.
Een subjectieve keuze waarover dus te twisten valt? Zeker.

Onder die 50 kunstenaars zijn interessante werken van o.a. Armando, Henk Visch, Marc Mulders, Rob Scholte, Guido Geelen, Jan Dibbets, Erik van Lieshout, maar ook en vooral intrigerend werk van tien (!) vrouwelijke kunstenaars: Ria van Eyk, Rineke Dijkstra, Moniek Toebosch, Maria Roosen, Marlene Dumas, Natasja Kensmil, Marijke van Warmerdam, Viviane Sassen, Fiona Tan en Melanie Bonajo (eerder in onze Spotlights).
De kunstwerken van deze vrouwen alleen al zijn een reisje naar Zwolle meer dan de moeite waard. Interessant is ook de doelstelling van Vrijheid: vrij ‘vertaald’ is die: het debat over de rol van de kunst in de samenleving nieuw leven in te blazen - juist in deze tijd van polarisatie. Omdat kunst niet bevestigt, maar ongegeneerd haar (alternatieve) ideeën over de samenleving kan laten zien. Kunst is Vrijheid.
Bij de tentoonstelling is een boek verschenen. www.museumdefundatie.nl


De ‘luide’ schilderkunst van Raquel van Haver (Bogota, Columbia 1989), te zien in de tentoonstelling Spirits of the Soil in het Stedelijk Museum, Amsterdam. Nog te zien tot 07.04.2019.


Raquel van Haver
Raquel van Haver, Dem Smoke and Blaze under Royal regime, 2018,
olie op jute, zelfgemaakte verf, karton, teer, plastic, houtskool, krijt, gel, hars, haar, posters, papier, bierdoppen, sigaretten, kralen.
Courtesy the Artist

Raquel van Haver daagt met haar rauwe, verhalende en figuratieve schilderstijl de Euro-Amerikaanse canon uit. Haar beeldtaal wordt gevoed door de kunst uit andere regio’s en daarmee vertelt zij andere verhalen.

Haar schilderijen doen qua formaat denken aan de historieschilderkunst, maar zij schildert niet de heldendaden van figuren uit het westen. In haar werk staan de ‘spirits of the soil’ centraal, de hoofdrolspelers in de geschiedenissen van kolonialisme, imperialisme, migratie en diaspora.’ -  Martijn van Nieuwenhuyzen, curator Spirits of the Soil

Meer informatie over de tentoonstelling >>


In Textielmuseum Tilburg: de Zuid-Afrikaanse kunstenares: Mary Sibande (Barberton, 1882).Nog te zien tot 12.05.2019

Sibande
Mary Sibande, Caught in the Rapture, 2009,
digitale print op katoen, mat papier, 90x60 cm,
© Image Courtesy Gallery MOMO, Johannesburg,
Zuid Afrika

Mary Sibande werkt met een levensgrote pop, Sophie geheten, gemodelleerd naar haarzelf. In de gestalte van haar alter-ego rekent zij af met het koloniale verleden en creëert zij spannende droombeelden – tegenbeelden zou je kunnen zeggen. Zij trekt de flamboyante Sophie het traditionele uniform van de dienstmeid aan – dat ook haar moeder, groot- en overgrootmoeder droegen - en plaatst haar in rollen die zijzelf nooit kon krijgen. Het resultaat? Mary Sibande verplettert het stereotype beeld van zwarte vrouwen in Zuid-Afrika en herschrijft tegelijkertijd haar eigen familiegeschiedenis.  
‘ Toen Mandela vrijgelaten werd, was ik elf jaar. We waren opgevoed met het idee dat de dingen waren zoals ze waren en dat we er maar mee moesten dealen. Als onze moeders vragen stelden, werden ze in de gevangenis gegooid. En opeens kon het wel. En dat is wat ik doe in mijn werk: het vragenstellen vieren.’

Zie ook: www.textielmuseum.nl/nl/tentoonstelling/cultural-threads;
https://www.marysibande.com


Marga Minco krijgt de P.C. Hooftprijs 2019

Marga Minco – pseudoniem van Sara Menco
De foto dateert uit de winter van 1943-1944. Onderduikadres Bleekersvaartweg in Heemstede aan de achterzijde van het huis. De andere bewoners leerden haar kennen als ‘Marga’, de naam uit haar valse persoonsbewijs, met haar geblondeerde haar. Deze foto weerspiegelt het slot van het hoofdstuk ‘Een ander’ in Het Bittere Kruid.

‘Ík wilde mijn familie verder laten leven door over ze te schrijven.’ Dit zegt Marga Minco (1920) over haar biografische boek: Het Bittere Kruid. Hierin beschrijft ze hoe haar familie argeloos een systeem van vernietiging wordt binnengedreven en hoe zijzelf overleeft.
Het juryrapport in het Parool >>

Eerder in het nieuws

Uitreiking van de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst 2017

Hana Zimmerman

Ata Kandó (1913-2017)
Foto: Stephan Vanfleteren

foto gemaakt tijdens de opening (16-05-2017) van Art Zuid waar Fuchs curator is. www.artzuid.nl

Laurence Aëgerter (1972)

Astrid Schönweger (1968)

Dana Lixenberg (1964)

Rieneke Dijkstra
Rineke Dijkstra (1959)

Evelyn Taocheng Wang
Evelyn Taocheng Wang (1982)

Femke Hiemstra
Femke Hiemstra (1974)

Alice Neel
Alice Neel (1900-1984)

Robin de Puy
Robin de Puy (1986)